Is ESG verplicht voor jouw bedrijf? Dit moet je weten

Steeds meer organisaties vragen ons: "Is ESG nu eigenlijk verplicht, of kan ik het nog even uitstellen?" Het eerlijke antwoord? Dat ligt wat genuanceerder, ESG zelf is namelijk geen wet. Via wetgeving zoals de CSRD worden onderdelen van de ESG wél verplicht. Grote bedrijven moeten rapporteren over materiële impacts, risico’s en kansen in de waardeketen volgens vaste standaarden, en die verplichtingen schuiven steeds verder de keten in. Klanten, banken en ketenpartners wachten namelijk niet tot jij er klaar voor bent, maar willen nú weten hoe jouw organisatie omgaat met milieu, mensen en bestuur.

Voor veel bedrijven is de echte vraag daarom niet alleen of ESG verplicht is, maar ook wanneer het voor jouw organisatie onvermijdelijk wordt. Dat moment hangt af van je omvang, je positie in de keten en de eisen van opdrachtgevers of financiers. Zelfs als je (nog) niet onder de wet valt, vragen klanten, banken en ketenpartners nu al om ESG-informatie. Juist daarom is het slim om niet alleen naar de letter van de wet te kijken, maar ook naar wat de markt al van je vraagt. Bedrijven die daar op tijd op inspelen, hebben meer rust, meer grip op hun data en een sterkere uitgangspositie in aanbestedingen, financieringsgesprekken en klantrelaties. Een goede ESG strategie maakt dat verschil concreet.

Wat is ESG en waarom staat het zo in de spotlights?

ESG staat voor Environmental, Social en Governance - oftewel: hoe jouw bedrijf omgaat met milieu, mensen en goed bestuur. Bij de E denk je aan zaken als CO2-uitstoot, energieverbruik en afvalbeheer. De S gaat over arbeidsomstandigheden, diversiteit en de impact op de lokale gemeenschap. De G staat voor hoe je bedrijf bestuurd wordt: denk aan integriteitsbeleid, transparantie en hoe je omgaat met risico's.

ESG is geen hype. Het is de basis geworden voor hoe investeerders, banken en grote opdrachtgevers bedrijven beoordelen. Steeds meer financiers nemen ESG-prestaties mee in hun kredietbeoordelingen en investeringsbeslissingen. Wat we zien bij onze mkb-klanten is dat vragen over ESG-prestaties steeds vaker binnenkomen via aanbestedingen, bankgesprekken en jaarlijkse leveranciersevaluaties. Bedrijven die hier nu geen antwoord op hebben, merken dat ze langzaam maar zeker terrein verliezen op concurrenten die wél vooruitlopen.

Waarom VSME voor het mkb nu belangrijker is dan CSRD

Voor veel potentiële klanten is CSRD niet meer de hoofdfocus. De Europese regels zijn in 2025 en 2026 aangepast, waardoor de verplichte duurzaamheidsrapportage vooral is toegespitst op een kleinere groep (zeer) grote ondernemingen en beursgenoteerd MKB, Andere categorieën zijn uitgesteld of buiten scope gebracht. Voor een groot deel van het mkb verschuift de praktijk daardoor van “wij moeten direct onder CSRD rapporteren” naar “wij moeten aantonen dat we onze ESG-data op orde hebben voor klanten, financiers en aanbestedingen”. Juist daar komt de VSME in beeld. EFRAG heeft de VSME ontwikkeld als vrijwillige standaard voor mkb, die door Europese instellingen wordt ondersteund als praktische richtlijn.

Die standaard is ontwikkeld om mkb-bedrijven een eenvoudig en herkenbaar alternatief te geven voor losse vragenlijsten van banken, grote klanten en andere stakeholders.

De VSME is een vereenvoudigd raamwerk, speciaal ontwikkeld door EFRAG (de Europese adviesgroep voor financiële verslaggeving) voor kleine en middelgrote bedrijven. Het sluit aan op de ESRS-standaarden, maar is veel toegankelijker in taalgebruik en omvang.

De VSME bestaat uit twee niveaus:

• Basis: een beperkte set kernvragen over duurzaamheid, geschikt voor kleinere bedrijven die nog beginnen met ESG-rapportage
• Uitgebreid: een bredere rapportage voor mkb'ers die dieper willen gaan, grotere klanten bedienen of zich willen voorbereiden op toekomstige verplichtingen

De VSME is géén wettelijke verplichting voor niet-beursgenoteerd mkb, maar het biedt wel een gestructureerde manier om ESG-informatie te verzamelen, te onderbouwen en te delen. Handig als je dit toch al voor klanten of financiers moet aanleveren - én als bewijs dat je serieus bezig bent met duurzaamheid. Meer weten over de VSME? Lees onze uitleg op onze VSME-pagina.

Moet een VSME-rapport in het jaarverslag?

Nee, en dat onderscheid is belangrijk. Schrijf je een VSME-rapport, dan hoeft dat niet verplicht in het jaarverslag te staan. Volgens de VSME-standaard mag je het rapport opnemen in een aparte sectie van het bestuursverslag als je dat hebt, maar je mag het ook als apart document publiceren. Voor mkb-bedrijven geeft dat veel meer flexibiliteit. Je kunt dus kiezen voor een vorm die past bij jouw organisatie, zolang de informatie maar duidelijk, betrouwbaar en bruikbaar is voor klanten, financiers en andere stakeholders.

Bij CSRD-plichtige ondernemingen ligt dat anders. Daar moet de duurzaamheidsverklaring juist wél onderdeel zijn van het bestuursverslag en moet die worden opgesteld volgens de ESRS-standaarden. Dat is de formele rapportagevorm die hoort bij de wettelijke verplichting. Het is daarom niet juist om in algemene zin te zeggen dat ESG-rapportage altijd in het jaarverslag moet worden opgenomen. Dat geldt voor CSRD-rapportage, maar niet automatisch voor een vrijwillig VSME-rapport.

Indirect verplicht: de ketendruk is groot

Ook al geldt de CSRD formeel niet voor jou, grote bedrijven die wél moeten rapporteren zijn verplicht om steeds meer over hun volledige keten te rapporteren, over materiële impacts, risico’s en kansen. Dat heet ketenverantwoordelijkheid, en het betekent concreet dat jouw klanten of opdrachtgevers bij jou aankloppen voor ESG-data over jouw bedrijfsvoering.

In de praktijk zien we dat mkb-bedrijven die leveren aan grote corporates of de overheid al sinds 2024 worden gevraagd om:

• CO2-uitstoot te delen (scope 1, 2 en soms 3)
• Een duurzaamheidsbeleid op papier te hebben
• Sociale indicatoren bij te houden, zoals ziekteverzuim, diversiteitsbeleid of eerlijk loonbeleid
• Aan te tonen dat ze werken aan concrete duurzaamheidsdoelen

En deze vragen zullen jaarlijks terugkeren. Doe je dit niet? Dan loop je het risico uit een leverancierslijst te vallen of af te vallen bij een aanbesteding. Geen verplichting op papier, maar in de praktijk voelt het zo. In sommige sectoren wordt daarnaast gevraagd om ratings of certificeringen zoals EcoVadis of B Corp

Zeker bij overheidsaanbestedingen worden ESG-criteria steeds zwaarder meegewogen. Wil je weten hoe je dit als mkb concreet aanpakt? Bekijk onze pagina over de ESG-strategie.

ESG verplicht of niet: dit is de slimste stap nu

Dus, is ESG verplicht voor jouw bedrijf? Niet als los begrip. Maar voor veel mkb-bedrijven is stilzitten geen realistische optie meer, omdat de informatievraag vanuit klanten, financiers en ketenpartners er al is. Voor bedrijven die direct onder CSRD vallen, hoort de duurzaamheidsverklaring in het jaarverslag en moet die volgens ESRS worden opgesteld. Voor het bredere mkb is de VSME nu veel vaker de logische route: praktisch, proportioneel en beter passend bij wat de markt vraagt.

Wil je daar niet ad hoc op reageren, maar het goed neerzetten? Dan is dit hét moment om je ESG strategie aan te scherpen, je rapportage slim op te bouwen en te kiezen voor een aanpak die werkt in de praktijk.